bodrum escort bayanizmir escort bayanbest porn gamesşişli escort bayangaziantep escortgaziantep escortantalya escort bayanmanavgat escort bayanmaltepe escortkurtköy escortataşehir escortkartal escortümraniye escortbostancı escortanadolu yakası escortKadıköy EscortAnadolu Yakası EscortAtaşehir EscortBostancı escortŞirinevler Escort Bayanizmir escorthttps://www.newstrendline.com/Beylikdüzü Escortgrandpashabet girişankara escortescort marmarisdeneme bonusu
ԳիտաՆյութ Լիլիթ Սաֆրաստյան

Համային կարոտախտ. Պարսկական խոհանոցի շունչը արտագաղթի գրականության մեջ

23.08.2019

Պարսիկ վաղամեռիկ արձակագիր Մարշա Մեհրանի (1977-2014) համար դեռ վաղ մանկուց տան ֆիզիկական և հոգևոր գոյությունը քարտեզագրված էր չորս աշխարհամասերի (Ասիա, Ամերիկա, Ավստրալիա, Եվրոպա) հին ու նոր ճամփաների փոքրիկ կանգառներում: Մշտապես ճամփորդ լինելու գոյաձևն ու կենսափիլիսոփայությունը Մարշային ստիպում են ապրել հախուռն, անկանխատեսելի` շտապել-հասնելու, որոնել-գտնելու հոգեֆիզիկական սահմանումներով:

             «Burnt Generation» կամ «Generation X» սերնդին պատկանող Մ. Մեհրանի կյանքը վաղ մանկությունից թաթախված է եղել իրանական մշակույթի, գրականության և ազգային խոհանոցի բույրերի մեջ: Ազգային մշակույթի և դավանանքի հանդեպ ունեցած սիրո, նվիրումի որոնումները, ծիսային և հավատալիքային իրողությունները, համի կարոտախտի (gustatory nostalgia) և հիշողության թեման մշտարթուն են հեղինակի «Նռան ապուր» (2005), «Վարդաջուր և սոդայով հաց» (2008) և «Մարգարեթ Թետչերի գեղեցկության դպրոցը» (2014) վեպերում, որոնց հերոսուհիները կրկնելու են Մեհրանի անցած ճանապարհը` վաղ մանկությունից մինչև կյանքի վերջին կայանները:

             «Ցանկանում էի գրել երջանիկ պատմություն, ինչ-որ վեհացնող մի բան, որն ուրախություն կպարգևեր ընթերցելիս: Ոչինչ՝ հյուսված, տեքստային, գրական. այլ պարզապես մի բան, որը ձեզ կերջանկացնի: Կերակուրն ինձ երջանկացնում է: Երբ պատրաստում ես ինչ-որ բան, ներդնում ես քո սիրտը այնտեղ, ահա այդպես են զգում պարսիկները…»[1]։

            Իր կյանքի մասին պատմող «Երկար ճանապարհ դեպի տուն» էսսեում Մարշան գրում է. «Մեծանալով՝ ես հասկացա, որ ճակատագիրն ինձ համար կյանք էր նախապատրաստել: Հազիվ երկու տարեկան էի 1979թ. նոյեմբերի 4-ին, երբ հայրս փորձում էր ամերիկյան դեսպանատնից մուտքի արտոնագիր ստանալ: Ունենալով արտերկրում ուսանելու ակադեմիական նախասիրություններ՝ ծնողներս որոշեցին արտագաղթել:

Բարի ժամանակները երբեք Մեհրան ընտանիքի ուղեկիցները չեն եղել: Ժամանակները խառն էին, և ամերիկյան դեսպանատան աշխատակիցներին պատանդ վերցնելուց հետո այլևս հնարավոր չեղավ ստանալ մուտքի արտոնագիր: Իմ ծնողների ամերիկյան ակադեմիական երազանքը մնաց անկատար:

            Ընկերոջ խորհրդով նրանք արտագաղթում են Բուենոս Այրես և բացում են միջինարևելյան սրճարան՝ Ell Pollo Loco («Խենթ ճուտիկ») անունով։ Դոլմայի և հորթի կծու քեբաբի շեշտակի բուրմունքը հիթ դարձավ տեղացիների համար: Բուենոս Այրեսում ես հաճախեցի Ս. Էնդրյուսի շոտլանդական մասնավոր ակադեմիան, որտեղ ուսանողները խոսում էին բացառապես անգլերեն, և որտեղ ամեն առավոտ մենք հավատարմության երդում էինք տալիս բրիտանական թագին: Ես սիրում էի պարկապզուկի միջոցառումները և իմ վանդակաձև դպրոցական համազգեստը: Միաժամանակ սովորում էի խոսել երեք լեզվով` պարսկերեն տանը, անգլերեն դպրոցում և իսպաներեն փողոցում: Ամեն գիշեր, նախքան անկողին մտնելը, ես պարտավոր էի արտաբերել երեք լեզվով` شب بخیر, Good night, Buenas noches»[2]:

            Ռազմական հեղաշրջման սպառնալիքները և արգենտինական տնտեսության պառակտումը ստիպում են Մարշայի ծնողներին վաճառել իրենց սիրելի սրճարանը: 1984թ. գարնանը նրանք տեղափոխվում են Մայամի: Հեղափոխությունը մուտք է գործում Մեհրանների ընտանիք իր բոլոր ձևերով. «14 տարեկան էի, երբ ծնողներս հայտարարեցին իրենց ամուսնալուծության մասին: Ես մորս հետ մեկնեցի Ավստրալիա: Չնայած ավստրալական անսովոր բառապաշարին և դասընկերներիս ջերմ ընդունելությանը… ես չընկերացա Ավստրալիայի հետ»[3]:

«Եվ 19 տարեկանում, 200 դոլար գրպանիս մեջ, ես ժամանեցի Նյու Յորք` արկածներ փնտրելու, սակայն իրականում ես փնտրում էի մի վայր, որը տուն կկոչեի…»[4]

Սակայն ամերիկյան երազանքն անկատար էր ստեղծագործողի համար, նրան չի տրամադրվում մշտական բնակության արտոնագիր, ինչն էլ ճակատագրական դժբախտ շրջադարձերի նոր արահետ է ուրվագծում վաղամեռիկ գրողի համար։ Ինչպես նշում է հայրը. «Մարշան անարդարության և դաժանության զոհ է: Երբ Ամերիկան միլիոնավոր քրեական հանցագործների տուն է, տեղ չգտնվեց մի փայլուն, տաղանդաշատ գրողի համար: Ես գիտեմ նա ինչքան է տանջվել…»[5]:

            Մարշայի տան, ինքնության անվերջ փնտրտուքի հոգևոր ու ֆիզիկական երկար դեգերումներից հետո Եվրոպայի ամենաարևմտյան սահմանը՝ Իռլանդիայի հեռավոր Մայո համայնքը, դարձավ նրա վերջին հանգրվանը, որը ողողված է Ատլանտյան մառախուղով և որի պահապանն էր վեր խոյացող Սուրբ Պատրիկ Քրոա լեռը` կելտական հինավուրց մշակույթի մշտարթուն վկան:

            «Նռան ապուրը» գրքի յուրատիպ հավելվածում Մ. Մեհրանը գրում է. «Ես հաճախ եմ խորհրդածում այն տարօրինակ, շրջանաձև ճանապարհորդության մասին, որ իմ երիտասարդ կյանքն է ընտրել՝ պսակելով միմյանց պարսկական, հարավամերիկյան, ամերիկյան և իռլանդական մշակույթները: Վերջապես ես այս բոլորի միաձուլումն եմ: Այն ամենը, ինչ գիտեմ, այն է, որ հոգիս պարսկական է, գրում և երազում եմ անգլերեն: Անհայրենիք լինելու և մանկության երկար ճամփորդություններից հետո ես վերջապես գտել եմ իմ տունը»[6]:

            Ներշնչանք փնտրելով խենթ գառնուկների և գլխապտույտ ճանապարհների, վառված տորֆի և ֆիդլի-ջութակի համերգների փոքրիկ ափամերձ համայնքում՝ Մարշան անցկացնում է նաև իր կյանքի վերջին ժամերը:

            Մ. Մեհրանի կյանքը վաղ մանկությունից թաթախված է եղել իրանական մշակույթի գրականության և ազգային խոհանոցի բույրերի մեջ, որոնք էլ մշակում են գեղագիտական ճաշակ և նոր գոյաձևի ճանապարհ են բացում երիտասարդ ստեղծագործողի համար: 2005թ. լույս է տեսնում Մ. Մեհրանի «Նռան ապուր» վեպը, որը թարգմանվում է 15 լեզվով և տպագրվում աշխարհի 20 երկրում: Հեղինակն այն նվիրում է ծագումով իռլանդացի իր ամուսնուն՝ «Քրիստոֆերին` ընդմիշտ»: 

            Վեպի ներքին հյուսվածքին համահունչ նախաբանը մեծանուն բանաստեղծուհի Ֆ. Ֆարոխզադի «Այգու նվաճումը» բանաստեղծության մի հատվածն է: Արդի իրանական սփյուռքի գրականության հսկա ժառանգության մեջ Մ. Մեհրանի վեպերն ինքնատիպ են և իրենց նոր աշխարհագրական թափանցումներով` Իռլանդիա, Արգենտինա, զատվում են պարսկական ազգային խոհանոցը ներկայացնող այն գրքերից, որոնք զուրկ են գաղափարական, գեղարվեստական շերտերից:

            Վեպի դիպաշարային առանցքը հետհեղափոխական տարիներին Իրանից Իռլանդիա գաղթած Ամինփուր քույրերի կյանքն է, որը հյուսվում է նորաբաց «Բաբելոնյան սրճարանի» և պարսկական ազգային խոհանոցի մոգական բուրմունքների շուրջ: Վեպի ընկալման անմիջականությունը, դրամատիկական շունչը, կերպարների ամբողջականությունն արագորեն լայնացնում են ընթերցասերների շրջանակը:

Վեպի ավարտին տեղին է հիշատակել Ֆ. Ֆարոխզադի պոեմի հետևյալ տողերը. «Մենք իրականությունը գտանք պարտեզում, //անհայտ մի ծաղկի հայացքի մեջ ամոթխած… //Խոսքն օրվա բաց լուսամուտի. //Եվ թարմ օդից է. //Եվ այն օջախից, որի մեջ անպետք իրեր են այրվում, //Եվ այն հողից, որ արգասավոր է մեկ այլ ցանքսից…»[7]։

2008թ. տպագրվում է Մ. Մեհրանի «Վարդաջուր և սոդայով հաց» վեպը: Մեհրանի կենսագրության տարբեր հանգրվաններում (Իռլանդիա-Ամերիկա-Ավստրալիա) ունեցած միայնության և թափառական գոյաձևի խտացումները նոր, ավելի պիրկ դրամատիկական շունչ հաղորդեցին Ամինփուր քույրերի իռլանդական ոդիսականի շարունակությանը:

(Շարունակելի)

Լիլիթ Սաֆրաստյան

Բանասիրության թեկնածու

ԵՊՀ , Արևելագիտության ֆակուլտետի դոցենտ

Մեջբերված քաղվածքների՝ պարսկերենից և անգլերենից արված թարգմանությունները՝ հոդվածագրի

Լուսանկարը՝  kobo.com կայքի


[1] Davison Ph., Marsha Mehran: Author who fled Iran with her family, then went on to publish the best-selling novel “Pomegranate Soup” — The Independent, Friday, 11 July, 2014.

[2] Mehran M., The Long Way Home. -The New York Times, July 3, 2005, https://www.nytimes.com/2005/07/03/magazine/the-long-way-home.html (19.08. 2019)

[3] Mehran M., Pomegranate Soup: A Novel, Australia: Harper Collins Publisher, 2005, pp. 2-3.

[4] Mehran M., The Long Way Home — The New York Times, July 3, 2005.

[5] Plummer F., Father brings doughter’s dream to life, -Latrobe Valley Express, Nov. 24, 2014, http://www.latrobevalleyexpress.com.au/story/2708392/father-brings-daughters-dream-to-life/ (19.08. 2019)

[6] Mehran M., Pomegranate Soup: A Novel, Australia: Harper Collins Publisher, 2005, p. 4.

[7] Ֆարոխզադ Ֆ., Մի այլ ծնունդ, թարգմ.՝ Է. Հախվերդյան, Երևան, «ԱՅԲ ԲԵՆ» հրատարակչություն, 1996, էջ 22։

No Comments

Leave a Reply