maltepe escortbostancı escortanadolu yakası escortankara escortataşehir escortjeux de pouletMebbistrendyol indirim kodubetmatikistanbul escort bayanseocasibom girişistanbul escortescort bayan ankaragrandpashabetgrandpashabetcasibomjojobetjojobet girişJojobet güncel girişjojobetjojobetgaziantep escortgaziantep escorthacklinkmarsbahismarsbahis girişmilanobetmarsbahisgüvenilir slot sitelericasibomgates of olympushttps://www.wcle.org/https://www.birbuketmeyve.com/sweet bonanzacasibomcasibomcasibom girişcasibomgrandpashabet girisgrandpashabetgrandpashabetmarsbahisgüvenilir bahis sitelericasibomasyabahis girişjojobetsahabetcasibom girişmatbetbetpark girişonwin girişmatbet girişholiganbetcasibombahsegelpusulabetmarsbahisimajbetdumanbetmatbetsahabetjojobetnakitbahisjojobetbetebetdeneme bonusumatbetmatbet girişhacklinkextrabet girişJojobet216dinamobetdinamobetmatbetcasibomcasibomjojobetjojobet girişcasibomjojobetcasibommarsbahismarsbahis girişjojobetgrandpashabet girişjojobetmarsbahis girişmarsbahismarsbahisOnwinMarsbahisMarsbahisMarsbahisMaltepe otelkartal otelataşehir otelKadıköy günlük kiralık daireÜsküdar otelleriağva günlük kiralık daireMaltepe günlük kiralık dairependik günlük kiralık daireağva otelleri
ՕրԸնթաց ՄարզաԴիտակ

Քանդված եկեղեցիների հետքերով

16.08.2019

Արշավանքներ, պատերազմներ, բնական աղետներ, անփութություն, մերժողական քաղաքականություն… երկար կարելի է թվել պատճառները, որոնց հետևանքով վնասվում են պատմական հուշարձանները: Տարիներ առաջ՝ Ստեփանավանի Հոբարձի գյուղով անցնելիս, ուշադրությունս գրավեցին քանդված, չգործող եկեղեցիները: Մեկուսի ու լքված տեսք ունեին, եկեղեցիներից մեկի բակում խաչքար էր դրված. մարդիկ այստեղ մոմ էին վառում: Ավեր վիճակում էլ դրանք չքնաղ էին: Ասում են, որ շատ եկեղեցիների անուններ չեն պահպանվել, լավագույն դեպքում հայտնի են դրանց ժողովրդական անվանումները` Տոլմակ, Ջգրաշեն, Կտեվան, Սղնախ, Գոմերի ժամ. այսինքն՝ ժողովուրդը տեղայնացրել է եկեղեցիների անունները:  Տարիների հերթագայությանը,  բնական ու մարդկային տարաբնույթ գործոններին ինչպե՞ս են դիմագրավում դրանք, ի՞նչ պատմություն ունեն, ի՞նչ ուշադրության են արժանանում այսօր, ու ի՞նչ է լինելու հետո:
ardi.am-ը պարբերաբար ներկայացնելու է քանդված եկեղեցիների պատմությունը: Թեմայի առնչությամբ մի քանի հարց ենք ուղղել ԿԳՄՍ նախարարության մշակութային ժառանգության և արհեստների վարչության գլխավոր մասնագետ Հարություն Վանյանին:

Ինչպե՞ս է իրականացվում կիսաքանդ, չգործող եկեղեցիների պահպանությունը:

-ՀՀ-ում կա ավելի քան 2300 եկեղեցի, որից 197-ը՝ Մայր աթոռ Սուրբ էջմիածնի ենթակայության տակ: Ինչպես կանգուն, այնպես էլ կիսաքանդ եկեղեցիներն ընդգրկված են հուշարձանների պետական ցուցակներում: Ըստ հուշարձանների պետական ցուցակի՝ ՀՀ-ում ունենք ավելի քան 24 հազար  հուշարձան, որոնց մեջ բազմաթիվ են կիսաքանդ եկեղեցիները: Դրանց պահպանությունն իրականացնում է պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալությունը և «Պատմամշակութային արգելոց- թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը: Այս երկու կառույցներն էլ ունեն տարածքային և մարզային ստորաբաժանումներ, որոնց աշխատակիցները պարբերաբար այցելում են բոլոր այն տարածքները, որտեղ գտնվում են հուշարձաններ, այդ թվում՝ կիսաքանդ եկեղեցիներ, և մոնիթորինգ են իրականացնում, արձանագրում ներկա վիճակը, որ հետո համեմատության մեջ տեսնեն փոփոխությունները. հուշարձանին վնաս հասցվե՞լ է, թե՞ ոչ, կամ ժամանակի ընթացքում ինչքա՞ն է այն քայքայվել: Հիմնականում այս ձևով է իրականացվում պահպանությունը:

-Հիմնականում մարդկային գործոնի արդյունքո՞ւմ են տուժում  հուշարձանները:

-Ո՛չ միշտ: Եթե հուշարձանների պահապանները տեսնում են, որ մարդկային գործոնի հետևանքով վնաս է հասցվել հուշարձանին, համապատասխան ընթացք են տալիս գործին, դիմում են իրավապահ մարմիններին, իսկ եթե, ենթադրենք, խարխուլ պատը անրձևից, եղանակային անբարենպաստ պայմաններից է տուժել, արձանագրում են այդ վիճակը:

-Փակ ու ավեր եկեղեցիները նաև խորհրդայի՞ն ռեժիմի «ձեռքբերումն» են:

-Խորհրդային շրջանում եկեղեցիների նկատմամբ հստակ արշավ եղել է, մերժողականության արդյունքում մեծ թվով եկեղեցիներ վնասվել են, հիմնահատակ ավերվել:

-Ի՞նչ քայլեր են արվում դրանք վերականգնելու, վերաբացելու ուղղությամբ: Եթե եկեղեցին չգործող է, կիսաավեր, դրանով իսկ ավելի վտանգված ու խոցելի չէ՞:

-Ամեն տարի ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունը պետական բյուջեից ստանում է որոշակի ֆինանսական հատկացում, որն ուղղվում է առավել վտանգված հուշարձանների ամրակայմանն ու վերականգնմանը, սակայն Հայաստանի գրեթե բոլոր համայնքերում կան կիսավեր, չգործող եկեղեցիներ: Հաշվի առնելով դրանց թիվը՝ պիտի խոստովանենք, որ ՀՀ բյուջեով նախատեսված գումարով հնարավոր չէ բոլորը վերականգնել կամ պահպանել այնպես,  ինչպես որ ցանկալի կլիներ, բայց հնարավորության սահմաններում և  պետ. բյուջեով սահմանված հատկացումների շրջանակներում պահպանությունն իրականացվում է հնարավորինս պատշաճ:

Զրույցը՝ Արմինե Սարգսյանի
Գլխավոր լուսանկարը՝ Իսրայել Ասրյանի



No Comments

Leave a Reply