Երևի  հայ դերասաններից ամենաերջանիկների թվին եմ պատկանում

1984 թվականին «Գարուն» ամսագրին տված իր հազվադեպ հարցազրույցներից մեկում Մհեր Մկրտչյանն ասել է.«Երևի  հայ դերասաններից ամենաերջանիկների թվին եմ պատկանում,որ թատրոնում և կինոյում գործ եմ ունեցել հայ, ռուս և օտարազգի բազմաթիվ ռեժիսորների ու անթիվ դերասանների հետ»:

Այստեղ բանալի բառը «երևին» է, քանի որ Ֆրունզիկն արդար էր ու անսուտ, ինչպես իր կերպարները, ինչպես «Եռանկյունի» ֆիլմի Մկրտիչը: Ու եթե գասպարալողի լեգենդ կա, ինքը դրա բացատրություն ունի: Օրորվելով ու երգելով իջնում է նա իր պես ճոճվող աստիճաններով.«Դարդս պատմե՜մ, սարեր կուլան, Հովիկ ջան…Պոկին տա՜րան, իմ ջիգյարը…»: Մշեցի Մհեր Մկրտչյան-Մկրտիչը, լեգենդը պսակազերծելով, խոստովանում է երեխային.«Փախել ենք,ազնիվ խոսք, Տաճկաստանից ծովով ենք փախել, շա՜տ տանջանքով ենք փախել, իսկ լողը քիչ մը սիրուն բան կմտցներ մեր էդ փախուստի մեջ»: Հաճախ էլ նրա կյանքի անսպասելի ավարտը համեմատվում է նույն ֆիլմի վերջաբանի հետ.«Նա բարձրացավ վե՜ր, վե՜ր,ամպերից էլ վեր ու այլևս չվերադարձավ»:

Գաղտնախորհուրդ ու դժվար մեկնաբանելի է արտիստի հախուռն կյանքն ու արտիստական կենագրությունը… Իսկ այդ կենսագրությունը պատկառազդու է՝ տասնյոթ տարեկանից՝ թատրոնում, քառասուն տարի՝ Սունդուկյանի բեմում, մի քանի տասնյակ դերեր հայ ու արտասահմանյան կինոյում: Հանճարեղ, ամենասիրված, ժողովրդական Ֆրունզիկ- Մհեր Մկրտչյանի արտիստական կենսագրության մեջ լեգենդների պակաս չկա, սակայն առաջին պլանում դեռևս, նրա մահից երեք տասնամյակ անց, գերակշռողը «ամենաողբերգական կատակերգակի» կերպարն է: Ահա ինչու հետաքրքիր էր, թե արտիստի ծննդյան 96-ամյակի օրը, հուլիսի 4-ին, ինչ միջոցառում և ներկայացման անոնս էր առաջարկում Արմեն Ավետյան դերասանը:

«Ֆրունզի մտածողությունը ամենաարդարն է»

Այս խոսքերի հեղինակը դերասան Արմեն Ավետյանն է, որ Ստանիսլավսկու անվան թատրոնի ճեմասրահում, հանդիսականի համար հատվածներ խաղաց «Ֆրունզ.աշխարհը կլոր է» ներկայացումից:

Դերասան ու  նմանակող Արմեն Ավետյանը «Ֆրունզի մասին, նրա հիշատակին» այս համարձակ մտահղացման  պիեսի հեղինակն է նաև: Դերասանի խոսքով, առաջին անգամ բեմ է բարձրացվում Մհեր Մկրտչյանի չբացահայտված պատմությունը: Ներկայացում խաղալիս հայացքը, շարժուձևը, խոսքի հնչերանգն իհարկե կարևոր են, բայց ներկայացման հեղինակը ամեն իրավիճակում նկատի է ունեցել՝ Ֆրունզիկն ինչպես կմտածեր, ինչ կասեր, քանի որ «նրա մտածողությունն ամենաարդարն է»:

«Ֆրունզ.աշխարհը կլոր է» ներկայացման ռեժիսոր Արթուր Սահակյանը ներկայացման մասին փակագծեր բացեց.« Հուզական ու անկեղծ ներկայացում ենք անելու: Հանդիսատեսի առաջ բեմ կբարձրանա ոչ թե լեգենդար կատակերգուն, այլ իր կյանքի ամենադժվար շրջանն ապրող մարդը:  Սա մեր պարտքն է լեգենդ դարձած, ժողովրդական արտիստի առաջ:  Իր կյանքի վերջին հինգ օրն է լինելու բեմի վրա՝ Շերենցի մահը, իր մահը, հուզական ու անկեղծ,բայց ոչ օրագրային»:

«Թատրոնն աղոթելու տեղ է, թատրոնն Աստծո հետ խոսելու ձև է». ասել է արտիստ Մհեր Մկրտչյանը, միշտ արդարամիտ սիրելի Ֆրունզիկը իր կյանքի մասին մարգարեացել.«Միշտ մտածել եմ, որ մեռնեմ՝ դրոշակ կդառնամ, անկուսակցական դրոշակ,…որը օդի հետ շփվելիս մաշվում է, մանանա դառնում ու եթերից ցողում մարդկանց»:

Գայանե Մկրտչյան