Արցունքներին չհավատացող, թաց մայթերով քաղաքը

Օ՜, Արևելքն Արևելք է, և Արևմուտքը՝ Արևմուտք,

և այդ երկուսը երբեք չեն հանդիպի,

քանի դեռ Երկինքն ու Երկիրը չեն ներկայացել

ու կանգնել Աստծո Ահեղ Դատաստանի Աթոռի առջև։

Ռադյարդ Քիփլինգ

Քաղաքը կծկվել է մառախուղի հեղձուկ շղարշի տակ։ Փողոցներն ու տանիքները ձյունածածկ են։ Երկինքը վրձնել է` սպիտակ ներկի հաստ շերտի տակառնելով ծխախեղդ երկինքն ու երկիրը, ասես Գյուստավ Կայբոյի «Կտուրները ձյան տակ» կտավը փոխատեղված լինի Սարյանի «Ձմեռը Երևանում» նկարի վրա։ 

Ես նույնպես փոխում եմ քաղաքս…

Հավաքել եմ ճամպրուկներս, նույնիսկ ամառային հագուստ ու Ժամագիրք եմ վերցրել. գուցե մի օր, ինչ-որ ժամի պետք գա… շունչս պահում եմ մի պահ` հիշելու համար, թե ինչ եմ մոռացել։ Աստվածաշունչը և տան բանալին։ Բանալի, որը, ըստ էության, պետք է որ այլևս անհրաժեշտ չլինի։

***

Մառախուղն աննահանջ կերպով պարուրել է Արարատյան դաշտի առավոտը, որը, ըստ վիպական հավաստիացումների, պետք է լուսապայծառ լիներ։ Ինքնաթիռը նշանակված ժամից ուշանում է։

-Երկու տարբերակ ունեք. կա՛մ գնում եք տուն, և իմաց կտանք, թե երբ վերադառնաք, կա՛մ էլ ցանկացողներին կտեղավորենք հյուրանոցում։

Ձեռքս տանում եմ գրպանս. բանալին տեղում է, բայց տուն չեմ վերադառնա, ասում են` վատ նշան է։ Հյուրանոցը լավ տարբերակ է, սեփական երկրում հյուրի կարգավիճակով անհոգ ժամեր անցկացնելը` առավել ևս։

Մինչև վերջ բացում եմ ցնցուղի տաք ջուրն ու վրայիցս մաքրում դեռ չավարտված օրվա հոգնությունն ու հեռացման աննկատ թախիծը, որն աստիճանաբար անցնում էր մաշկիս տակ։ Հերթով թերթում եմ բազմալեզու ալիքներն ու ոչինչ չեմ հասկանում. օրը դեռ չի ավարտվել, ոչ մի կարևոր բան տեղի չի ունեցել, իսկ նախորդ օրն արդեն կարևոր չէ։ Բամբակյա կոպիտ, բայց սպիտակ խալաթը հագիս` ինձ «Տանը մենակ» ֆիլմի հերոսն եմ զգում. մի տարբերությամբ` ինձ չեն մոռացել, ես եմ փորձում մոռանալ ու ինչ-որ նոր տեղում նոր բան սկսել։

Վերջապես հեռախոսազանգով հայտնում են, որ պետք է շարժվենք։

Ինքնաթիռը անհասկանալի ուշացումից հետո վերջապես սպասում էր իր ուղևորներին։

Մառախուղից ու ամպերից վեր, Արարատյան դաշտից վեր երկինքն անամպ է, բայց արդեն մութ։ Հայացքով հրաժեշտ տալն անհնար է, հրաժեշտ տալն անհնար է, թեկուզ հոգու և սրտի խորքում։ Աչքերս փակում եմ։ Աչքերս փակում եմ, որ բացեմ ուրիշ երկրում։

***

Ցուրտ քաղաքի համբավ ունեցող Մոսկվայում ավելի տաք է, քան Երևանում։ Պարզկա երկնքի կապույտում հերթով մեկնում ու վերադառնում են ինքնաթիռները։ Կայանատեղիում սպասում եմ տաքսուն։ Ծխում եմ ու սպասում՝ հայացքով փնտրելով քաղաքի հորիզոնը կամ գոնե սարերը։ Սակայն այստեղ լեռներ չկան, և երկինքն այնքան մոտ չէ, որքան լեռներում։

Իրերս լուռ տեղավորում եմ տաքսու խցիկում ու նստում վարորդի կողքը՝ շարունակելով սպասել, որ ինքը խոսք բացի։ Հաստատ կբացի՝ տաքսու վարորդ է, և կապ չունի՝ հայ, թե․․․ Խուսափում եմ հարցեր տալուց։ Իսկ ի՞նչ, եթե․․․

Տաջիկ է։ Խոր շունչ եմ քաշում։

-Որտեղից ես, բռատ։

-Հայաստանից։

-Հա՜․․․ էստեղ շատ եք դուք։

-Գիտեմ, գիտեմ․․․ Քանի՞ տարի եք ապրում էստեղ։

-Ավելի շատ, քան տարիքդ է, բռատ,- քննախույզ հայացք նետելով ու սկանավորելով ինձ՝ ինքնագոհ բանաձևում է տաջիկ վարորդը։

-Ընտանիքո՞վ։

-Չէ՜, տղերքս հայրենիքում են, էնտեղ բիզնես են անում։ Եկել ես աշխատելո՞ւ։

-Չէ, տուրիստ եմ։ Դե՜, գրող եմ, եկել եմ գրական հանդիպման։

Վարորդը զարմացած կլորացնում է աչքերը։

-Էսքան տարի տաքսի եմ քշում, բայց первый раз էսպիսի հայ պասաժիռ ունեմ։ Հիմա ո՞վ ա գիրք կարդում, բռա՛տ, բոլորը հեռախոսների մեջ են․․․

-Է՜, թող հեռախոսով կարդան։

-Պա՜հ․․․ այֆոնի համար հոգի են տալիս։ Բայց, մեկ ա, հիմա բլակիռովկաներ են, էնպես որ կապ չունի՝ ինչ հեռախոս ա։ Արժեքները փոխվել են, բռատ, այսինքն՝ չկան։

Լուռ եմ։

-Էս ասֆալտները սա՜ղ հայերն են արել։ Տեսնո՞ւմ ես՝ ինչ լավ ճամփեք են։

Ժպտում եմ ու գլխով անում։

-Մեր ու ձեր երկրները նման են,- հայացքը ճանապարհից չկտրելով՝ շարունակում է տաջիկ վարորդը։

-Էդ ինչո՞վ,- զարմացած արձագանքում եմ՝ արդեն պատրաստ հակադարձելու։

-Դե՜, երկու երկրներն էլ լեռնոտ են, սար ու ձոր, ու ճամփեքը չեն դիմանում։ Կարո՞ղ ա «Ախթամար» ես ծխում։

-Չէ, բայց դուք էլ սիրուն երկիր ունեք։

-Ըհը․․․սիրուն ու աղքատ․․․

-Ըհը․․․ սիրունու․․․ կարծես թե հասանք հյուրանոցին․․․

***

Քաղաքի կենտրոնական մասում կանգնած՝ ծխում եմ՝ մտքումս դասավորելով անելիքներս։ Մոտակա հեռվից մի ոստիկան է քայլում դեպի ինձ. դե՜, միլիցա։ Փաստաթղթերս մոտս են․ հանգիստ եմ։ Ու խոպանչի չեմ, այլ տուրիստ։

-Гражданин, հրապարակում չի կարելի ծխել։

Շուրջբոլորս եմ նայում, անվերջանալի մարդկային հոսք է․ մի պահ պատկերացնում եմ, թե ոնց կարձագանքեինք, եթե մեր քաղաքի հրապարակներում արգելվեր ծխելը։

-Բայց սա հրապարակ չի, ես էլ պարզապես սպասում եմ։

-Մոտեցեք մոխրամանին։ 

-Իսկ որտեղ է այն։

-Ահա այնտեղ,- ու ցույց է տալիս հինգ մետր հեռավորության վրա գտնվող աղբաման-մոխրամանը։

Այնտեղ կարելի է, հակառակ դեպքում` оштрафует:

Այնտեղ կարելի է, հինգ մետր այն կողմ արդեն հրապարակ չէ։ Ինչ արած, հրապարակները լինում են նաև ուղղանկյուն, բայց սրա սկիզբն ու վերջը չի ուրվագծվում` իրենց երկրի պես անծայր է. «Մանեժնայա», բայց ոչ թե կրկեսային, այլ ձիարշավարանի տեսք ունեցող շինության պատճառով։ 

Է՜հ, Լևոն Մանթաշյանց… հորդ փողերն ինչո՞ւ քամուն տվեցիր…

Անցնում եմ կամարակապ, լայն բացված դարպասով։ Անցնում եմ ծխելով, բայց զգում եմ, որ միլիցան ճիշտ էր. ծխախոտս թաքցնում եմ ու մի կերպ հանգցնում, որ 90-ականների հացի հերթերը հիշեցնող ամբոխում չդիպչի որևէ մեկին։

Հրապարակը կարմիր է… Ամեն դեպքում, առնվազն` շենքերը ու դամբարանը մեկի, որը կարմրի ջատագով էր ու կարմիրների առաջնորդ. Լենինի` «կոլոտ» զիկկուրատ հիշեցնող, անհաղորդ ու սառը, մուգ  մարմարիոնե դամբարանն է, որը չի զարմացնում. Թոխմախը վկա… Սակայն ինչո՞ւ հեղափոխությունը լազուր կամ նարնջագույն չէր, այլ հենց կարմիր, ու մի՞թե ամեն բան պիտի կա՛մ  քրտինքով լինի, կա՛մ արյունով։ Բայց, ամեն դեպքում, սա քաղաք է, որը արցունքներին չի հավատում։ Վաղուց։ Ու արցունքներին չպետք է հավատալ կամ արցունքոտվել։ Բայց աչքերը համբուրել արժե։ Թեկուզ արցունքոտ, թեկուզ արցունքից կարմրած…

Տեսնես` արյունը քրտնո՞ւմ է…

***

ՑՈՒՄ, ԳՈՒՄ, Ձետսկի միռ… ասես մանկությունս վերակենդանացել է մինչև հացի հերթերը, ասես լույսերի այս հեղեղի մեջ ժամանակը հետ է շարժվում, ոչ թե առաջ։

ԳՈՒՄ, ՑՈՒՄ, Ձետսկի միռ, ու կարևոր չէ, որ մանուկ հասակում Մոսկվայի տվյալ խանութներում չես եղել։ Սովետի ժամանակ ամեն ինչ ու ամենուր նույնն էր` ապրանքները նույնն էին, շենքերն ու բակերը նույնն էին, անունները նույնն էին։ Հավասարություն, համահարթեցում… Երջանիկ լինելու համար երբեմն շատ բաներ պիտի չհասկանաս. շատ բան չկար էլ հասկանալու համար։ Եվ ի՞նչ իմանայիր, թե տարիներ հետո մոլերը հաղթելու էին ԳՈՒՄ-երին, իսկ այդ բոլորին՝ պատժամիջոցներն ու սահմանափակումները․․․ ու չինական ոչինչ չասող բրենդները։

***

Քաղաքն ինչքան գետնի երեսն է, երկու էդքան գետնի տակը, իսկ եթե եռահարկ այս մետրոյի գծերը փաթաթես Երևանի շուրջը, հնարավոր կլինի վերացնել բոլոր երթուղայիններն ու ավտոբուսները։

Այս քաղաքում բոլորը շտապում են` արագաքայլ, անհաղորդ դեմքերով ու լուռ։ Շտապում են, որ չուշանան աշխատանքից ու տրանսպորտից, և ոչ թե ապրելուց։ Այստեղ ապրում են քիչ, աշխատում են շատ. մութը շուտ է ընկնում, կյանքն արագ է անցնում արցունքներին չհավատացող այս քաղաքում. արտասվելու ժամանակ չկա, պետք է պայքարել` բայց ոչ за родину и за мать, այլ քաղաքում ապրելու իրավունք վաստակելու համար։

Բազմահարկ մետրոյի կայարաններում, որտեղ մեկուկես րոպեն մեկ ժամանող մեկ գնացքի վագոնների թիվն ավելի շատ է, քան Երևանյան մետրոյի ամբողջ շարժակազմը, վերուվար եմ անում մե՛կ Եկատերինայի՝ ժամանակին ավերված, բայց լիովին վերականգնված ձմեռային նստավայր Ցարիցինո պալատ, մե՛կ Հաղթանակի զբոսայգի, որտեղ, ի թիվս այլ մարշալների, տեղադրված է Բաղրամյանի կիսանդրին. Կրեմլի պատի մոտ` Անհայտ զինվորի հուշարձանին կողքը, հերթափոխով զինվորներ են կանգնում, ՑՈՒՄ-ի դռների մոտ` երկարոտն հմայիչ էստիհամեցեքավոր ռուս Ալիքներ կամ ռուսալկաներ, հերոսների փառքուղին դատարկ է ու ցուրտ, ձյունապատ. մի՞թե հերոսը քիչ պատվի է արժանի, քան անհայտ կորած զինվորը… չգիտեմ, սակայն հպարտության լուռ րոպեից հետո առաջին բանը, որ եկավ մտքիս, այն էր, որ բա՛վ է հերոսանանք, մեզ հերոսանալու համար պատերազմներ պետք չեն… առավել ևս Եկատերինայի կամ Նապոլեոնի, Վաղես կայսեր կամ պարսից շահի բանակներում…

Լայն ճանապարհի կողքին վեր խոյացող ոչ պակաս լայն գովազդային վահանակի վրա մեծադիր տառերով գրված է.

Гордость России

…. Арутюнян

Рядовой

Պատերազմը ուրիշ երկրում է, բայց, միևնույն է, նորից հայ է զոհվում։ Ինքնակամ։

Մենք սիրում ենք, երբ ուրիշները հպարտանում են մեզնով…

***

Քաղաքը կորել է լույսերի մեջ, մարդիկ` մոլերի։ Մաքդոնալդսի վահանակը հուշում է, որ վերջին ու առաջին անգամ Թբիլիսիում եմ բուրգեր համտեսել. համը տեսել ու չհավանել։ Մտածում եմ` մերն ուրիշ է, բայց չէ՛, սա ուրիշ պատմությունից էր․ մենք չունենք, բայց գուցե ռուսականն ուրիշ է։

Օ՜, Տիր, օ՜, Հերմես, ուտում ես անհասկանալի բուրգեր և շահում հոգևոր սենդվիչ` կայքերից մեկից անվճար էլեկտրոնային գիրք ներբեռնելու հնարավորություն. ընթերցանությունը խթանելու հիանալի միջոց… Այս ցուրտ ու անհաղորդ քաղաքում մարդկանց ջերմացնում է ոչ միայն օղին, այլև գիրքը, սակայն այս դեպքում ոչ թե ստամոքսը, այլ միտքը։

Քաղաքը կորել է լույսերի մեջ, հատկապես Москва-Сити-ն, որի ֆոնին ավելի շատ նկարվում են, քան ապրում… ապրելու համար այստեղ ոչ թե շատ աշխատում են, այլ աշխատեցնում…

Եվ այլևս չեն ուտում Մաքդոնալդս, այն չկա, և ոչ թե վատ համի կամ շահումներ չլինելու պատճառով, այլ պարզապես այս քաղաքում բուրգերը պարտվել է շաուրմային․․․

***

Գարնանային պաղ անձրև է շաղում։ Փողոցները գրեթե դատարկ են, հատուկենտ ինքնագլորներ են անցնում, որոնց սև կամ տաջիկ «վարորդները» սնունդ են  առաքում մեծ քաղաքի ալարկոտ սովածներին։ Քաղցը ժամ ու պատարագ, եղանակ չի հարցնում…

Ինչ-որ մեքենաներ են իրար հերթագայելով անցնում ու հատուկ նյութերով լվանում թաց ասֆալտը։ Անձրևին լվանում են փողոցն ու մայթերը։ Առաջին բանը, որ գալիս է մտքիս` փող են լվանում, կամ թե փողը տված է, պիտի անեն` անկախ եղանակից, ինչպես որ այս քաղաքի եզրաքարերը, որոնք չեն հասցնում նույնիսկ մի տարի մաշվել ու փոխարինվում են, ասես ամառ-ձմեռ հավաքածուի նոր մոդելներ…

Փողոցները, սակայն, լվանում են անձրևի բերած փոշուց ու կեղտից, որ մեքենաների արգելակները աշխատեն, իսկ զուգահեռ իրականությունում` իմ քաղաքի փողոցներում գոյացած անձրևալճերի մեջ, առանց կասկադյորների «նկարահանվում» է «Տիտանիկ»-ի հայկական տարբերակը։ Բայց չէ՞ որ նույն անձրևն է տեղում բոլոր քաղաքների վրա ու բոլոր մարդկանց գլխին…

В Петербурге сегодня гроза,

В Ереване сегодня дожди…

***

-Կարծես` ռուս չեք,- երկմտելով դիմում եմ հյուրանոցի ընդունարանի փոքրամարմին աշխատակցուհուն, որն արդեն լրացրել էր տվյալներս։

-Այո, հայ եմ, բայց հայերեն չեմ խոսում…

«Հետո՞ ինչ, որ հյուրանոցի անունը «Սլավյանկա» է, դու կարող էիր լինել հայուհի, սակայն ռուսուհի՝ երբեք»,- մտածում եմ ինքս ինձ ու  ճամպրուկս լուռ քարշ եմ տալիս վերելակի մոտ, որը բարձրացնելու է բազմահարկ հյուրանոցի իմ սենյակ․մտքումս կրկնում եմ, որ եկել եմ այս քաղաք` խոսելու հայերեն գրքերի ու հայ գրականության մասին…

Հայկական եկեղեցու տակ` անտիկաֆեում, եռուզեռ է։ Եկեղեցում ու բակում` նույնպես։ Բարձրախոսներից հնչում է հայատառ ու հայաբառ Սուրբ Պատարագը։ Եկեղեցու տակ` հակասրճարանում, ասեղ գցելու տեղ չկա։ Հայ երիտասարդների հանդիպման վայր է։ Հանդիպել ու բարձրաձայն սրճում են ռուսերեն…

Երկու խաչմերուկ այն կողմ ռուսական եկեղեցին լեփ-լեցուն է․ երեկոյան ուղղափառների Սուրբ Հարությունն է։ Երկու խաչմերուկ այն կողմ` «Нечаяннаярадость» անունով եկեղեցում, բոլորը շշուկով խոսում են ռուսերեն. Христос воскресе…

Լուռ խաչակնքվում եմ ու դուրս գալիս` внезапно համակած печаль-ը սրտումս…

***

Ճեղքելով EMO-ների գունավոր ամբոխն ու փողոցի աղմուկը, անցնելով հարբած ու գլորվող մուժիկների, համազգեստավոր դպրոցականների շարքերի կողքով՝ հասնում եմ գրախանութ․ամենահայտնիներից մեկը, եռահարկ, որի լուսավոր ու հարմարավետ սրահներում կարծես թե գրքերը պակասել են․մարդիկ էլ շատ չեն։ Այս քաղաքում նույնպես սկսել են քիչ կարդալ, նույնիսկ «Դոստոևսկի» կայարանում, թեկուզ Ալեքսանդր Պուշկինի անունը կրող ամենամեծ գրադարանում, և ի հեճուկս այն փաստի, որ ռուսական նկարչության «Տրետյակովկա» պատկերասրահի վաթսուներկու սրահներից շատերում, որոնց կեսում շրջելուց հետո ոտքերդ մի կերպ քարշ ես տալիս՝ տեսնելու համար Իլյա Ռեպինի «Իվան Ահեղն ու նրա որդի Իվանը 1581թվականի նոյեմբերի 16-ին» նկարն ու ապշելու Ահեղի սարսափած հայացքից՝ որդուն սպանելուց հետո, հանդիպում ես ռուս գրողների դիմանկարների․ և Այվազովսկուն ու Սարյանին․․․Այվազովսկին դեռ ինչ-որ կերպ հասկանալի է, բայց Սարյանը ռուսական գեղանկարչության թանգարանում և՛ հպարտանալու առիթ է, և՛ հարցերի․․․

Գրողներին ու գիրք սիրող երկրի գլխավոր գրախանութներից մեկի գրադարակները կարոտում են ռուս և օտար գրողներին, որոնք կա՛մ լիովին բացակայում են, կա՛մ էլ մակնշված են որպես «օտարերկրյա գործակալներ» ու «անցանկալի» պիտակներով։

Վերցնում եմ Ալեքսանդր Մենի «Մարդու Որդի»-ն ու հեռանում՝ վերջին անգամ հայացք նետելով գրախանութի անկյուններից մեկում շախմատ խաղացող ծերունիների վրա, որոնք երիտասարդ տարիներին գուցե հասցրել են կարդալ անցանկալի գրողներին․․․

Գրողները չեն սիրում հաճոյանալ ու չեն հավատում արցունքներին, բայց արտասվելու պատճառ դառնում են։ Որքան էլ արգելված լինեն, որքան էլ ինքդ քեզ արգելես արտասվել։

Տեսնես՝ ամոթը քրտնո՞ւմ է․․․

***

Մռայլ ու ամպած քաղաքի՝ Եվրոպայում ամենամեծը համարվող «Սատանի անիվից», այս դեպքում՝ «Մոսկվայի արևից»քիչ հեռու, ոչ պակաս բարձր «Օստանկինոյի» աշտարակի մոտերքում փռված է անծայրածիր թվացող Բուսաբանական այգին, որը երկու մասի է բաժանվում լայն գետ հիշեցնող ջրանցքով։

Նույն գետը երկու անգամ չես մտնի, ինչպես կասեր Հերակլիտը։ Նույնիսկ եթե այդ գետը Մոսկվան է, նույնիսկ եթե ամեն ինչ փոխվում է, սակայն ոչ միշտ դեպի լավը։ Հավերժական շարժիչ հիշեցնող այս հսկա քաղաքում, որի բնակչությունը առնվազն չորս անգամ շատ է Հայաստանի բնակչությունից, իսկ տարածքը տասն անգամ մեծ է Երևանից, որտեղ ռուբլին արժեզրկվում է, իսկ «Բալշոյ» թատրոնի գները հասնում են 20000 ռուբլու, զգում եմ՝ կա՛մ կխենթանամ վազքից, կա՛մ պետք է արագ հեռանալ։

            Անշտապ քայլում եմ այգու անծայր թվացող ծառուղիներում ու արահետներում, փորձում եմ ի մի բերել մտքերս ու խաղաղվել, շնչել քաղաքի օդը, ավելի շուտ՝ հոտը․․․բայց միայն խաղաղվում եմ՝ նստելով նստարաններից մեկին ու հետևելով բադերի՝ լճակում զարգացող սիրախաղին։

Վառում եմ ծխախոտս․ դիմացս կովկասյան արտաքինով մի հասուն տարիքի մարդ է կանգնում ու սկսում ծխել՝ նայելով աչքերիս մեջ։

-Բարև ախպերս,- անսպասելի ողջունում է անծանոթը։

-Բարև․․․- ինքնաբերաբար պատասխանում եմ նրան։

-Լա՞վ ես, ցավդ տանեմ։

-Լավ եմ, Դուք լա՞վ եք։

-Լա՛վ եղիր, ցա՛վդ տանեմ․․․

Ծխախոտը հանգցնում է, նետում մոտակա աղբամանի մեջ ու քայլելով հեռանում․․․

ԼԱՎ ԵՄ, ՑԱՎԴ ՏԱՆԵՄ․․․

***

Մի անգամ հայը, ռուսն ու չինացին ինքնաթիռում նստում են կողք կողքի…

Սա և՛ անեկդոտ է, և՛ իրականություն…

Եվ որքան էլ ասում են, թե Ճենաց աշխարհն ու Չինաստանը նույնն են, ու Մամիկոնյաններն այդ կողմերից են եկել հասել Մեծ Հայք, ռուսական օդանավի հայ օդաչու Մամիկոնն ազդարարում է, որ բոլորիս՝ «Երևան սիթիի» տոպրակներով օդանավ բարձրացած, թզբեհը մատների վրա խաղացնող ու բակերը ականջին հավասար կտրած ցմփոր ուղևորին, նույնիսկ ինքնաթիռ նստելիս մանկասայլակով ծնողներին հերթը չզիջած «հոպարին» ու ռուս ռելոկանտներին բարով-խերով կհասցնի Հայաստան, եթե, իհարկե, հայ կանայք չշարունակեն վեճը` պնդելով, թե ով ում պիտի չասի՝ ոնց ինքը պիտի նստի…

Հ․Գ․

«Զվարթնոցում» գիշերվա կեսին տաքսի եմ կանչում․երկու րոպեից կմոտենա։ Այդ ընթացքում անսպասելի զանգ եմ ստանում․ հեռախոսի էկրանին գրում է՝ Վարորդ։

-Ախպերս, մի տասը րոպե կսպասե՞ս, պագրիշկես փոխեմ նոր գամ․․․

Երեք րոպեից ծրագիրը ազդանշան է տալիս, որ տաքսին մոտեցել է։

-Լավ էլ շուտ փոխեցիր պագռիշկեդ, ախպեր ջան։

-Ի՞նչ պագռիշկա,- վարորդը զարմացած նայում է ինձ։

-Դե՜, մտածեցի՝ կարող ա տուն մտնես, հաց ուտես նոր գաս,- ասում եմ ու նայում հեռախոսի էկրանին։

«Ձեր պատվերը չեղարկվել է, հաջորդ մեքենան կմոտենա երկու րոպեից»․․․

Մոտենում ենք Երևանին։

-Ախպեր, չես պատկերացնի՝ ինչ ա կատարվում էս քանի օր ա։ Աչքիս վաղուց էստեղ չես եղել․ սաղ տռասը քերել են, նոր ասֆալտ են անում, ծերից ծեր։ Բայց հո՜ պռոբկեք չեն․․․ ոնց որ Մասկվան լինի․․․

Մոսկվա, 2016 թ․ դեկտեմբեր, 2026 թ․ ապրիլ